Göz Tembelliği

Halk arasında göz tembelliği olarak bilinen ambliyopi, genellikle 3-5 yaş arası erken çocukluk döneminde rastlanan bir bozukluktur. Ambliyopi, bir gözün diğerinden daha az görmesi veya ikisinin de az görmesidir. Böyle olunca da beyine giden görüntü sinyalleri karmaşık hale gelmektedir. Beyin de en iyi gören gözden gelen sinyalleri dikkate alır ve diğer göz gittikçe tembelleşir.

Erken çocukluk döneminde görmeyi engelleyen herhangi bir faktör nedeniyle de göz tembelliği oluşmaktadır. Bunlar;

  • Gözün kaslarındaki eşitsizlikler,
  • Göz kapaklarında oluşan düşüklük,
  • Gözler arasındaki ışığın kırılma farkının büyük olması,
  • Çok sık rastlanmamakla birlikte katarakt gibi nedenlerdir.

Fakat bu durum erkenden fark edilirse tedavi olanağı mevcuttur.

Göz Tembelliği Neden Olur?

Göz tembelliği nedenleri arasında;

  • Gözlerde şaşılık,
  • İki gözdeki ışığın kırılma derecesinin farkının büyük olması,
  • Çocuğun görmesini engelleyecek kadar göz kapaklarının düşük olması veya doğumsal katarakt sayılabilmekte.

Gözlerdeki şaşılık veya göz kapaklarındaki düşüklük dışarıdan anne baba tarafından fark edilip doktor kontrolüne gidilebilir.

Fakat iki gözün görme derecesinin birbirinden farklı olması veya doğumsal katarakt dışarıdan fiziksel olarak fark edilemeyeceğinden anne ve babalara oldukça büyük bir iş düşmektedir. Bu dönemde çocukların hal ve hareketlerine dikkat etmeleri gerekir. Aynı zamanda tüm çocukların 6 ay–1 yaş ve 3-6 yaş arasında rutin göz kontrolünün yapılması gerekir. Bu kontroller erken teşhis ile tedavi sürecini olumlu etkilemektedir.

Göz Tembelliği Belirtileri

Erken yaşlarda fark edilip tedaviye başlandığında olumlu sonuçlar veren ambiliyopi, birçok hastada aynı belirtileri göstermektedir. Bu belirtilerin başında çocuğun derinlik algısının kaybetmesi gelir. Yani çocuk herhangi bir nesnenin ne kadar yakın ya da ne kadar uzak olduğunu kestiremeyebilir. Uzaktaki bir nesneyi tam olarak görebilmek için gözlerini kısması da bu hastalığın belirtilerinden birisidir.

İki gözün görüş derecesi birbirinden farklı olduğundan çocuk, tembel gözü kapatarak görmeye çalışır. Nesneyi görmek için kafasını öne doğru eğerek bakar. Dışarıdan da fark edilen bir diğer belirti de iki gözün birbirinden bağımsız olarak çalışması anlamına gelen şaşılıktır. Bu belirtilerin çoğunu gösteren çocuklar, anne babaları tarafından takip edilerek doktor kontrolü sağlanmalıdır.

Göz Tembelliği Nasıl Teşhis Edilir?

Sıklıkla erken yaşlarda rastlanılan göz tembelliği, çocuğa genellikle fiziksel bir acı vermediği için çocuk bu görüşün normal olduğunu zannedip pek de şikâyetçi olmaz. Burada anne babalara oldukça büyük bir iş düşmektedir. Çocuğun hareketlerine sürekli dikkat edilmelidir. Erken teşhis sayesinde hastalığı atlatmak daha kolay bir hale gelsin.

Göz tembelliği olan çocuklarda genel olarak;

  • Televizyona veya kitaba çok yaklaşma,
  • Okumaktan kaçınma veya düğmeleri ilikleme,
  • Ayakkabı bağlama gibi ince motor becerisi gerektiren işleri yaparken zorlanma görülmektedir.

Bu durumu fark eden anne babalar şaşılık gibi fiziksel bir farklılığın oluşmasını beklemeden derhal bir doktora başvurmalıdır. Bu nedenle uzmanlar aileler tarafından çocuklara, her iki yaşa bir rutin göz muayenesi yaptırılması önerilmektedir.

Göz Tembelliği
Göz Tembelliği

Göz Tembelliği Zamanla İlerler Mi? Görme Kaybına Yol Açar Mı?

Yukarıda da belirttiğimiz gibi göz tembelliği insan hayatının ilk 5-6 yılında görülmektedir. Çocukluktaki bu dönem kritik dönem olarak adlandırılmaktadır. Çünkü çocukların ambliyopi gelişimine en duyarlı olduğu zaman dilimi, bu dönemdedir. Bu yıllarda çocuğun görmesini engelleyen göz kapağı düşmesi gibi nedenler olursa göz tembelliğinin oluşma olasılığı artmaktadır.

Bu kritik dönemlerde çocuktaki rahatsızlık fark edilemez ve tedaviye başlanmazsa tembellik gittikçe derinleşir ve tedavisi zor bir hal alır. Yani çocuklarda göz tembelliğinin ilerlemesi çoğunlukla anne babaya bağlıdır. Erken teşhis bu konuda oldukça önemlidir. 9 yaşından sonra başlanılan tedaviler ne yazık ki genellikle olumsuz sonuçlar verir. İnsanlarda göz kaybına neden olduğu çok sık görülmese de göz tembelliği olan birinin göz kaybı yaşama olasılığı her iki gözü de normal gören bir insana oranla iki ila altı kat daha fazladır.

Göz Tembelliği Tedavisinde Erken Tanının Önemi

Özellikle de prematüre bebeklerde görülen tembel göz faktörü erken çocukluk döneminde çocuğun;

  • Okuma,
  • Çizme,
  • İnce motor becerisi gerektiren işlerde zorlanma gibi olumsuz faktörlere yol açar.

Bu nedenle anne babalar çocuklarının her hareketine dikkat etmeli ve bir doktora başvurmalıdır. Göz tembelliği tam da çocukların en çok gelişim gösterdiği dönemlerden biri olan 3-6 yaş arasında ortaya çıkmaktadır. Anne baba da bu dönemde çocuklarında bir gariplik olduğunu fark edip derhal bir doktora danışırsa tedavi başlar. Böylelikle daha fazla ilerlemeden bu hastalığın önüne geçilir. Şayet çocuktaki göz tembelliği 9 yaşından sonra fark edilmişse doktorların yapabileceği pek de bir şey kalmamıştır. Çünkü çocukta ambliyopi duyarlılığı bu döneme kadar bitmiştir. Bu nedenle çocuklardaki göz tembelliği sorununda erken teşhis ve tedavi oldukça önemli olmaktadır. Bu durumun geri dönüşü de pek mümkün olmamaktadır.

Göz Tembelliği Tedavi Yolları ve Tedavi Süresi

Çocuklarda göz tembelliği için cerrahi bir tedavi yoktur. Ama buna neden olan göz kapağı düşüklüğü, şaşılık ve katarakt gibi sorunlar ameliyatla çözülerek hastalığın ortaya çıkması engellenmektedir. Göz numaralarının yüksek derecede farklı olmasıyla oluşan göz tembelliğinde de kapatma tekniği uygulanır. Çocuğa gözlük verilir ve gözlüğün iyi gören gözün camı göz kapatma pedleriyle kapatılmaktadır. Böylelikle beyine sadece daha az gören gözden giden görüntü sinyalleri gittiğinden o gözün görüşü daha da iyi olması için kendisini zorlar ve görüntü iyileşir. Burada anne babalara yine çok iş düşmektedir. Çünkü bu tedavi erken yaşlarda olduğu için çocuklar bu gözlüğü takmak istemeyecektir. Fakat tedavinin devamlılığı için sürekli kullanım önemlidir.

Yetişkinlerde göz tembelliği tedavisinde nörovizyon yöntemi kullanılmaktadır. Bu tedavi kişiye özel olarak yapılır. Kişiye tekrarlayan değişik kontrasta sahip görüntüler gösterilmekte ve aynı zamanda görevler verilmektedir. Bilgisayar tabanlı olan bu yöntemle kişinin yetişkinlik döneminde de görme keskinliğinin arttığı bilinmektedir. Bu yöntemin yanında yetişkinlerde göz tembelliği sorununa neden olan astigmat, miyop veya hipermetrop gibi göz kusurlarının düzeltilmesi için hastalara kontakt lens tedavisi uygulanmaktadır. Kişi gözlük veya lens kullanmak istemiyorsa lazer yöntemiyle gözlerini çizdirebilmektedir. Fakat yine gözlük ve lensle nasıl görüyorsa yine aynı görüşe sahip olacaktır.

Tembel Göz Tekrarlar Mı?

Erken dönemde rastlanılan ve anne baba tarafından fark edilen tembel göz tedavisi yine erken yaşlarda yapılmalıdır. Çünkü bu sorun tam da gelişimin en yüksek olduğu dönemde karşımıza çıktığından yine aynı dönemde tedavi edilmelidir ki kalıcı hasar bırakmasın. Çocuklarda en sık kullanılan tedavi yöntemi, kapatma tekniğidir. Amaç daha iyi gören gözü gözlük yardımıyla kapatarak diğer gözün görüntüye yoğunlaşması ve görüş kalitesinin artmasıdır. Fakat küçük yaştaki çocuklar bu yöntemden çok da hoşlanmazlar ve gözlüğü takmak istemezler. Bu noktada anne baba bu süreci çok iyi takip etmelidir. Çünkü tedavi süreci sağlıklı bir şekilde ilerlemezse bu sorun ne yazık ki tekrarlanabilmekte ve bir daha ki tedaviden olumsuz tepki alınabilmektedir.

Tembel Göz Egzersizleri

İnsanın yalnızca görüşünü değil neredeyse tüm hayatını etkileyen göz tembelliği, tedavisinin yapılmasının yanı sıra egzersizlerle de desteklenmelidir ki tembellikte ilerleme veya tekrarlama durumu yaşanmasın. Bu egzersizlerin başında nörovizyon denilen bilgisayar tabanlı görme egzersizleridir. Bu yöntemi öncelikle hasta doktorla birlikte yapar daha sonrasında kendisi devam eder. İlk olarak kişi bilgisayar ekranında önüne gelen görüntüleri ve görevleri algıladığı zaman o görüntüye tıklar. Eğer kişi yanlış görüntü sırasında tıklama yaparsa bilgisayar kişiyi uyarır. Durum iyileşene kadar seanslar devam eder. Bu egzersizler haftada 2 ya da 3 defa, 30 dakika ve iki ay boyunca sürer. Doktor tedavi sürecinin hem başında hem de sonunda durumu kontrol ederek kişiye bilgi verir.