İnsanlarda, kene ısırığı sonrasında oluşabilen Lyme hastalığı nedir? Kene ısırığının tehlikeli olabileceğini hepimiz biliyoruz. Kene ısırmasının ardından hemen müdahale edilmediği taktirde, oldukça kötü sonuçlar ile karşılaşabilirsiniz. Bu hastalık bu sonuçlardan birisidir. Sadece kene ısırığı ile de değil, diğer kan emici böcekler (sivrisinek gibi) tarafından da bulaşabilmektedir. Ülkemizdeki coğrafi yapı sebebiyle bizim de tedbirli olmamız gereken bir hastalıktır. Aslında tespit edilebilmesi oldukça yeni bir gelişmedir. İlk tanının üzerinden çok uzun bir zaman geçmedi. İlk teşhisi Amerika’da 1975 yılında koyulan Lyme hastalığı nedir?

Lyme Hastalığı

Bazı zararlı bakterileri taşıyan hayvanları ısıran kene, enfekte olur. Bunun sonucunda insanı ısırması oldukça tehlikelidir. Bakteri taşıyan ve enfekte olmuş bu hayvanlar, geyik, fare ve kuştur. Bu hayvanları ısırarak enfekte olan kene, ısırdığı kişiyi de enfekte ederek Lyme hastalığı oluşmasına sebep olur. Bu keneler diğerlerinden daha küçük ve siyah bir kene türüdür.  Ormanlarda ve çalılarda yaşayan bu keneler, yaşadıkları bölgelere göre çeşitli Borrelia bakteri türlerine sahiptir:

  • Borrelia afzelii, Borrelia garinii- Avrupa, Asya
  • Borrelia burgdorferi, Borrelia mayonii-ABD

Bahsettiğimiz gibi, bu bakterileri taşıyan keneler ormanlık, çimenlik ve çalılık alanlarda yaşamaktadır. Bu sebeple Lyme hastalığı, bu tarz alanlarda bulunan kişiler için büyük bir risk oluşturmaktadır. Bunun önüne geçmek için, yoğun çimenli orman tarzı yerlere girerken mutlaka her yerinizi kapatan giysiler giymelisiniz.

Lyme Hastalığının Belirtileri Nelerdir?

Lyme hastalığının belirtlieri

Kişi kene ısırdığında hemen enfekte olmaz. Kenenin 48 saat civarında enfekte edebilmesi için durması gerekir. Kene bu süreç boyunca durursa, kişi enfeksiyonu kapar ve Lyme hastalığı süreci başlamış olur. İlk başlarda çok fark edilmez. Genellikle 3-5 gün içinde, az sonra listeleyeceğimiz semptomlar ile hastalık kendini göstermeye başlar. Enfekte olan kişiler bu durumu genellikle böcek ısırığı, sinek ısırığı şeklinde yorumlayabilmektedir. Ancak kendini belli eden bazı semptomlar var. Bu arada ‘Lyme hastalığının belirtileri nelerdir?’ inceleyelim:

  • Kene ısırığının olduğu bölgede yuvarlak, döküntülü tahriş
  • Yüksek ateş
  • Vücudun çeşitli yerlerinde ağrı
  • Aşırı üşümek, titremek
  • Yorgun hissetmek
  • Kas, baş ve kemik ağrıları
  • Uyuyamamak, uyku düzeninin bozulması
  • Konsantre olmakta zorluk yaşamak
  • Dizlerde şişme
  • Dizlerde ağrı

Bu saydığımız belirtiler, hastalığın tedavisinin öncesinde teşhis için gerekli belirtilerdir. Ancak tedavi olduğunuz müddetçe Lyme hastalığı ilerlemeyecektir. Şimdi de hastalığın teşhis ve tedavisinin yapılmadığı durumlarda ne gibi belirtiler olur, bunu inceleyelim;

Lyme Hastalığı Tedavi Edilmezse Yaşanacak Belirtiler

Lyme hastalığına yakalanan bir bireyin mutlaka tedavi olması gerekir. Tedavi olmaması halinde bazı olumsuz durumlarla karşı karşıya kalınabilir. Hastalığın tedavi edilmemesi halinde;

  • Enfeksiyondan aylar veya yıllar sonra ortaya çıkabilen felç riski
  • Kalp rahatsızlıkları, kalpte ritim bozukluğu
  • Göz rahatsızlıkları, gözlerde iltihap
  • Ciltte kene ısırığının olduğu bölgeler dışında da dökülme ve kuruma
  • Vücutsal felç riskinin yanında yüz felci riski
  • Ciltte bozulmalar, sarkmalar
  • Nefes darlığı
  • Baş dönmesi
  • El ve ayaklarda karıncalanma
  • Son olarak en tehlikeli belirtilerden; beyin ve omurilik iltihaplanması

gibi sorunlar ortaya çıkacaktır.

Lyme Hastalığı Hangi Hastalıkları Taklit Eder?

Lyme hangi hastalıkları taklit eder

Belirtileri birçok hastalığın belirtilerine benzediği için Lyme hastalığı teşhisi zordur. Yaklaşık 365 hastalığı taklit etmektedir bu sebeple ‘Büyük Taklitçi’ de denilmektedir. Aslında az görülen bir hastalık değildir. Hatta Amerika’da 2013 yılında, sadece bir yıl içerisinde 300.000 kişiye teşhis koyulmuştur. Bu sayı, hastalığın ne kadar yaygın olduğunu ve büyük bir tehdit olduğunu gösteriyor. Şimdi de bu hastalık en yaygın olarak hangi hastalıkları taklit eder inceleyelim;

  • Alerjiler
  • Bronşit
  • Otizm
  • Alzheimer
  • Diyabet
  • AIDS
  • HIV
  • Kalp yetmezliği
  • Akciğer kanseri
  • Parkinson
  • Çölyak
  • Bipolar
  • Şizofreni
  • Beyin tümörü

Taklit ettiği hastalıkları bu şekilde sıralayabiliriz.

Lyme Hastalığı Nelere Yol Açar?

Bu hastalık beraberinde birçok önemli sağlık sorunu meydana getirir. Bu sorunlar arasında en önemlisi felç riskidir. Tedavi olunduğu taktirde pek bir risk teşkil etmez ancak tedavi olunmazsa çok fazla olumsuz sonuca sebep olur. Lyme hastalığı, sinsi bir hastalıktır. Bu sebeple teşhisi çok zordur. Teşhis edildiğinde ise hemen tedavi edilmelidir. Bu hastalık bazı durumlar için özellikle büyük bir risktir. Bu durumlar ve yapılması gerekenler şu şekildedir;

  1. Orman veya çalılarda, çimenlerde çok zaman geçiren kişiler büyük risk altındadır. Bu tarz çimenlik ve ormanlık alanlar, Lyme hastalığını yayan kenelerin en çok yaşadığı alanlardır. Ebeveynler, çocuklarının doğayı keşfetmesine elbette izin vermelidir ancak gerekli tedbirler alınmalıdır. Ayrıca açık alanlarda çalışan yetişkinler de risk altındadır. Bu kişilere örnek vermek gerekirse; orman bekçileri, oduncular, tabiat parkı görevlileri vb. meslek dalları.
  2. Cildi açık bırakan kıyafetler giymemelisiniz. Şehir hayatında çok bir riski olmayacaktır ancak orman tarzı yerlere giderken cildi örten kıyafetler giymelisiniz. Böylece Lyme hastalığı yayan kenelerden korunabilirsiniz. Keneler, siz çimende yürürken hiç fark etmeden kolunuza, bacağınıza yapışır ve bahsettiğimiz belirtileri yaşayana kadar sadece basit bir böcek ısırığı zannetmeniz muhtemel.
  3. Keneleri umursamamak, düzgünce çıkarmamak sakıncalıdır. Öncelikle, keneyi fark ettiğiniz an imkânınız varsa bir sağlık kuruluşuna gitmelisiniz. Böylece emin ellerde, kene bakterileri ve hastalığı yayamadan çıkartılacaktır. Böylece Lyme hastalığı vücudunuza yayılmayacaktır. Bilinçsizce keneyi çıkarmaya çalışmayın. Keneye zarar vermeniz, onun yarısını derinizde bırakıp yarısını almanız durumunda, kenenin içindeki tüm bakteriler size bulaşır. Bu durum çok tehlikelidir. Bu sebeple önceliğiniz sağlık kuruluşları olmalı. İmkânınız yoksa, internetten doğru metotları araştırarak dikkatlice keneyi derinizden çıkarın.

Yukarıda bahsi geçen durumlarda, bu hastalığa yakalanma riski de artar.

Lyme Hastalığı Nasıl Tedavi Edilir?

Lyme nasıl tedavi edilir?

Yukarıdaki başlıklarda da bahsettiğimiz gibi Lyme hastalığı bakteriyel bir hastalıktır. Bu sebeple en doğru tedavi yöntemi antibiyotikler ile olacaktır. Antibiyotik ile tedavi şekli ikiye ayrılır; oral antibiyotik ve intravenöz antibiyotik. Oral antibiyotik, hastalığın ilk evrelerinde erken tanı sonrasında kullanılır. 14-21 gün arasında bir kullanım süresi verilir. İntravenöz antibiyotik ile hastalığın ileri boyutlarında tedavi amaçlı kullanılır. Enfeksiyonlar hastanın merkezi sinir sistemine hasar vermeye başlamışsa bu tedavi şekli 14-28 gün aralığında uygulanır. Antibiyotikle tedavi en kesin ve güvenilir sonucu vermektedir. Ancak bunun dışında, Lyme hastalığı riskini azaltmanız için yapabilecekleriniz şunlardır:

  • Doğal alanlarda vücudunuzu örten kıyafetler tercih edin.
  • Cildinize zararlı olmayan, vücut için özel üretilmiş böcek ilaçlarını açıkta kalan yerlerinize sıkın.
  • Sık sık bulunduğunuz alanları böceklerden ve kenelerden arındırın. Çocuğunuzun sürekli çıkıp oynadığı evinizin bahçesi buna örnek olarak verilebilir.
  • Sık sık kene kontrolleri yapın. Özellikle varsa evcil hayvanlarınızı sık sık kontrol edin. Doğal bir alandan geldikten sonra kıyafetlerinizi kontrol edin. Kıyafetlerinize tutunan keneler, sonrasında sizin için risk oluşturur.

Önlemlerden ve tıbbi tedaviden bahsettiğimize göre, doğru kene çıkarma yönteminden bahsedelim. Keneyi bilinçsizce ve elinizi kullanarak çıkarmayın. Bu büyük bir tehlikedir. Planlı, sabırlı ve temkinli olun. Genellikle ince uçlu bir cımbız ile keneyi çok sıkmadan yavaşça çıkarmak en çok tercih edilen yöntemdir. Kene çevrilerek çıkarılmalıdır. Çekerek hızlı bir şekilde çıkarmaya çalışmak keneyi parçalayabilir ve bu durumda bakteriler size bulaşır. Keneyi çıkardıktan sonra, o alanı dezenfekte etmeyi unutmayın. Lyme hastalığı riskini gerekli tedbirleri alarak minimuma indirme şansınız oldukça yüksektir.

Lyme Hastalığının Yaygınlık Durumu

Oldukça sinsi bir hastalık olduğundan bahsetmiştik. Lyme hastalığı, yüzlerce hastalığı taklit ettiğinden, teşhisi oldukça zordur. Kişiler bu hastalık hakkında yeterince bilinçli olmadıklarından, ne yaşadıklarının farkında olmuyorlar. Hatta bazen doktorlar bile ilk safhalarda alerji vb. bir durum zannedebiliyorlar. Tabii ki bu durum eski zamanlarda çok daha zordu. Artık bu hastalık PCR ve kan testleri ile tespit ediliyor. Bu testler sayesinden karmaşa engelleniyor. Elispot Borrelia testi ve CD57 isimli testler, Lyme hastalığı tespiti için kullanılan testlerdir.

Vatandaşların bilinçlendirilmemesi sonucunda insanlar büyük yanılgılara düşüyor. Aslında bu hastalığa sahip bir bireyin kendini şizofren zannetmesi korkunç bir durumdur. Daha kötüsü kanser belirtileri gösterdiğini düşünmesidir. Bu bilinçsizlik kişileri yanlış tedavi, yanlış ilaç kullanımı gibi tehlikeli şeyler yaşanmasına iter. Bu hastalığın yaygınlık durumu ise ciddi boyutlardadır. Yalnızca Amerika’da 25 milyon civarında Lyme hastası olduğu biliniyor. Bu sayı gerçekten yüksektir. Bunlar sadece teşhis edilenlerdir. Hastalığının farkında olamayan ve başka bir hastalık yaşadığını düşünen yüz binlerce insan vardır. Almanya’da ise her yıl 1 milyon civarında Lyme hastalığı tespit edilmektedir. Çin’de ise bu oran 75 milyon kişi civarındadır.

Ülkemizde ise durum bundan farksız değildir. Bizim ülkemizin coğrafi yapısı, yeşillik ile doludur. Bu durum da bu hastalığa yakalanma riskimizi oldukça arttırmaktadır. Türkiye’de şu an 8 ile 10 milyon arasında bir taşıyıcı olduğu tahmin ediliyor. Her yıl yaklaşık olarak 2 milyondan fazla kişi kene yapışması olayı yaşamaktadır. Ancak vatandaşların bilinçlendirilmemesi sebebi ile bazı hastalar Lyme taşıyıcısı olduğunun farkında bile değildir.