Renk Körlüğü

Renk körlüğü, bir canlının belirli renkleri veya tonlarını algılayamadığı bir görme bozukluğudur. Özellikle kırmızı ve yeşil renkler birbiri ile karıştırılır ya da ayırt edilemez. Bu rahatsızlık, bazı durumlarda ise tüm renklerin gri ve tonları gibi algılanmasına neden olur. Bu rahatsızlığı, kendisi de renk körü olan ve renk körlüğü hastalığının kalıtsal olduğunu ilk kez doğru bir biçimde açıklayan İngiliz fizikçi Dalton’dan dolayı daltonizm (kalıtımdan kaynaklanan renk körlüğü) olarak adlandırılır.

Tam Renk Körlüğü-Total Renk Körlüğü

Tam ya da total renk körlüğü olan hastalar renkleri hiçbir şekilde tanıyamaz, nesnelerin sadece; şeklini, parlaklığını, koyuluğunu algılar. Kırmızı ve yeşil renk koyu, mavi renk ise daha açık algılanır.

Renk Körlüğü Neden Olur?

Daltonizm, retinadaki ışığa duyarlı hücrelerin, insanların çeşitli renkleri görmesini sağlayan ışığın dalga boylarındaki farklılıkları olması gerektiği şekilde algılamaması durumunda ortaya çıkar. Temelinde belirli renklere duyarlı hücrelerin işlevini yapamaması olan renk körlüğü rahatsızlığı birden fazla sebeple ortaya çıkabilmektedir. Daltonizme neden olan en önemli durumları şu şekilde açıklayabiliriz. Birincisi, en sık rastladığımız neden olan genetik nedenler (kalıtsal nedenler). Ailede herhangi bir kişide daltonizm varsa diğer kuşaklarda da olma olasılığı oldukça fazladır. İkinci neden ise sonradan ortaya çıkan durumlardır. Bu durumları örneklendirecek olursak;

  • Doğumsal sarılık,
  • Retina damarında yırtık oluşması,
  • Alkol veya nikotin zehirlenmesi,
  • Günlük hayatta kullanılan ilaçlar,
  • Kimyasal maddelere uzun süreler maruz kalma gibi durumlar daltonizme neden olur.

Ayrınca insan yaşlandıkça renkleri ayırt edememeye başlar.

Renk Körlüğü Kalıtsal Mıdır?

Daltonizm rahatsızlıklarının ana nedeni kalıtımdır. Kalıtım, bireylerin soylarından gelen hücrelerin DNA içerisinde kodlanmış genetik bilgilerin tümüdür. Genetik bilgilerimizi taşıyan kalıtım birimine gen adı verilmektedir. Daltonizm genellikle doğuştan gelen kalıtımsal bir hastalıktır. Doğuştan gelen bu hastalık x kromozomu olarak bilinen cinsiyet kromozomuyla geçer. İnsanların kromozomları incelendiği zaman erkeklerde bir, kadınlarda iki adet x kromozomu bulunur. Bu sebeple erkeklerde daltonizm kadınlara oranla daha çok rastlanır. Kalıtımsal daltonizmin en önemli sebebi aile içi evlilikler yani akraba evlilikleridir. Renk körü olan erkeklerin kız çocukları renk körü olmamakla birlikte daltonizm taşıyıcısı durumunda olmaktadırlar. Taşıyıcı kadınların erkek çocuklarının yarısı renk körü olarak doğabilmektedir.

Renk Körlüğü Çeşitleri ve Dereceleri

Daltonizm rahatsızlığı kişiden kişiye değişen bir rahatsızlıktır. Gözün ağ tabaka kısmında çubuk ve koni hücreleri diye adlandırdığımız iki farklı türde yapı bulunmaktadır. Bunlardan çubuk hücreleri karanlıkta görmemizi sağlar ve renkleri algılamaz. Koni hücreleri ise ışıklı ortamlarda renkli görmemizi sağlar. Bu sebepten dolayı koni hücrelerimizde herhangi bir eksiklik ya da yokluk varsa daltonizm meydana gelir. Koni hücreleri üç ana rengi algılar. Bunlar kırmızı, yeşil ve mavi renklerdir. Bu üç rengin sağlıklı bir şekilde algılanmasına trikromat denir. Eğer bu renklerden sadece ikisi algılanıyorsa bu duruma da dikromatik denilmektedir. Bu insanlar sadece gördüğü iki rengin karışımıyla algılar. Bir de sadece bir rengi algılayan çeşidi vardır. Bu türe ise monkramatik denilmiştir. Daltonizm çeşitlerini şu şekilde sıralanmaktadır.

Tam Renk Körlüğü

Tam renk körlüğü, daltonizmin en şiddetli şeklidir. Hiçbir renk ayırt edilemez. Üç tür renk konisinin ikisinde veya daha fazlasında bozukluk olduğunda ortaya çıkar. İki ya da daha çok koni türü eksik olan bireyler, ışığa karşı da fazla duyarlıdır. Ayrıca, özellikle parlak ışıkta net görmekte zorluk yaşayabilirler.

Kırmızı Yeşil Renk Körlüğü

Kırmızı ile yeşil arasındaki farkı ayırmada zorlanma olan kırmızı-yeşil renk körlüğü, en yaygın daltonizm şikâyetidir. Kırmızı-yeşil daltonizm genellikle yeşil koni eksikliği kusurundan kaynaklanır. Yeşil kusuru veya eksikliği sebebiyle yeşil ve sarı nesneler kırmızımsı bir renk olarak görünür. Kırmızı kusuru veya eksikliği kırmızı-yeşil renk daltonizme sebep olur. Bu durumda kırmızı, turuncu ve sarı gibi nesneler yeşil veya siyah görünür.

Mavi Yeşil Renk Körlüğü

Mavi-sarı renk körlüğü, mavi renk konisinin kusurlu veya eksik olduğu durumlarda karşımıza çıkar. Bu durumda olan bazı kişiler hiç mavi koni hücresine sahip olmadıkları için sarı rengi mora benzer veya gri, maviyi ise yeşil olarak görmelerine sebep olarak sarı ve kırmızıyı ayırt etmekte zorlanırlar.

Bunların dışında daha hafif bir şekilde karşılaşılan daltonizm çeşitleri de vardır.

"<yoastmark

Renk Körlüğü Hangi Meslekler İçin Engeldir?

Daltonizm günlük yaşantıda kişiye önemli bir sorun teşkil etmez. Ama dünya üzerinde birçok meslek dalında renkler oldukça önemlidir. Daltonizm rahatsızlığı olan insanlar, meslek seçerken bu rahatsızlığın engel olmadığı meslekleri seçmelerinde fayda vardır. Şöyle bir örnek verecek olursak renk körü olan bir birey tekstil veya moda alanında çalışacaksa sıkıntı çıkmaktadır. Bunların yanı sıra kırmızı ile yeşil renkler bütün dünyanın kara ve deniz yolu işaretlerinde yaygın olarak kullanıldığı için renk körleri şoförlük veyahut denizcilik yapamazlar. Verilen örneklerin dışında renk körleri;

  • Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesinde,
  • Türk Silahlı Kuvvetleri bünyesinde,
  • İtfaiye alanında,
  • Pilot,
  • Elektrik ve elektronik vb. meslek gruplarında çalışamamaktadırlar.

Renk Körlüğü Testi ve Tedavisi

Çeşitli nedenlerle ortaya çıkan ya da doğuştan var olan daltonizm bazı testler uygulanarak tespit edilmektedir. Bunlardan en yaygın olarak kullanılan test çeşitleri:

İshihara Test’i

Bu testin her sayfasında özel olarak hazırlanmış renkli noktalardan oluşan sayılar vardır. Işık alan bir yerde, kişinin testteki sayıları okuması istenmektedir. Kişi, bu testlerde farklı rakamları ifade eden renkleri veya biçimleri çevresindeki renklerden ayıramıyorsa renk körü olma ihtimali yüksektir. Resmi bir test olmamakla birlikte renk görme durumunu merak eden kişilerin kendi kendine uygulayabileceği bir yöntemdir.  Eğer bir renkte eksiklik ayırt edilirse daha detaylı testlerin yapılması gerekmektedir.

Farnsworth-Munsell 100 Ton Testi

Genel olarak tespit edilen rahatsızlığın ne kadar şiddetli olduğunu ölçmek için daha ayrıntılı bir renk körlüğü testi gerekir. F. Munsell 100 ton testi daha ileri ki boyutta olan rahatsızlıklar için uygulanır. Bu test; içinde 4 farklı renk çeşidi bulunan 84 adet küçük taşlardan oluşur. Test içeriğinde uygulama esnasında raporlayabileceğimiz bir CD ile temin edilir. Aydınlık bir alanda uygulanması gereken bu test, 4 farklı renk çeşit inden oluşan taşların 15 veya 20 dk. içerisinde sıralanması istenir, sıralama işlemi bittikten sonra ekranda açılan kısma sıralaması yapılan taşların altında bulunan sayıların girilmesi gerekir ve test sonlandırılır. Uygulama sonucunda hastalığın seviyesi tespit edilmektedir.

Tetrakromat Testi

Normal kişilerde üç tip koni hücresi vardır (mavi, yeşil ve kırmızı). Bunlara ek bir koni hücresi eklemesiyle tetrakromasi oluşur. Gözde var olan bu 4 koni hücresi renklerin farklı şekilde algılanmasına neden olur. Bu durumun anlaşılabilmesi için uygulanan teste tetrakromat testi denir. Bir çeşit gen testi de diyebiliriz. Kişilerin genomlarına bakılarak anlaşılmaktadır. Bu testlerin uzmanlar veya göz doktorları tarafından yapılması gerekir.

Renk Körlüğü Tanısı

Çeşitli testlerin uygulanması sunucunda kişilerde eğer renkleri algılayamama, ayırt edememe veya karıştırma gibi durumlar söz konusu ise daltonizm tanısı uzmanlar tarafından konulur.

Tedavisi Mümkün Mü?

Daltonizm ilaçla veya ameliyat ile tedavisi mümkün değildir. Renk körlüğü tanısı konulan kişilere yardımcı olmak amacıyla çeşitli lensler ya da gözlükler bulunmaktadır. Özel olarak hazırlanmış lensler renk filtreleri sayesinde hastanın gözüne gelen ışığın dalga boyutu değiştirilerek renkleri algılaması ve ayırt etmesi sağlanır.