Stres nedir, stresle başa çıkmanın yolları nelerdir?

Çağımızın en büyük sorunlarından biri olan stres yaşam kalitemizi son derece etkilemektedir. Bilmediğimiz bir şeyi yönetme imkânımız da bulunmamaktadır. O halde sormamız gereken ilk soru stresin ne olduğudur. Bunun yanı sıra stresin nedenlerini, belirtilerini ve stresle başa çıkma yolları kapsamında çözümlerini irdelemek gerekir.

Stres Nedir?

Kişinin kendini baskı altında veya huzursuz hissettiğinde verdiği zihinsel, davranışsal, fiziksel ve duygusal tepkilerin bütünüdür. Başka bir deyişle çeşitli içsel ve dışsal uyaranlara vücudumuzun verdiği otomatik tepkidir. Tam olarak bir hastalık olduğu söylenemez ancak bir hastalık kadar zararlı olabileceği gibi birçok hastalığın gelişmesine zemin oluşturabilir.Yine de iyi ve yararlı kabul edilen yanları da vardır. Kronik hale gelmeyen stres daha rahat odaklanmanızı ve çevrenizde olanlardan daha çok haberdar olmanızı sağlar.

Hastalandığımızda aldığımız ilaçların bile çok kullanımının olumsuz etkileri vardır. Stres de bu şekilde ele alındığında yönetilmesi gereken bir problemdir. Varlığını reddetmek yerine onunla yaşamayı ve stresle başa çıkma yollarını öğrenmemiz daha akıllıca olacaktır. Çünkü her birimiz yaşamımızın bir yerinde strese kapılıyoruz. Yaşanılan stres fazla olduğunda aile hayatınıza, işinize, çevrenizle olan ilişkilerinize ve sağlığınıza ciddi anlamda zarar vermesi muhtemeldir. Bu sebeple yaşam kalitemizi yükseltmek için stres seviyemizi kontrol altında tutmalıyız. Her bir adımı dikkatlice okumanız stresle başa çıkma yollarınızı keşfetmeniz için size yardımcı olacaktır.

Stres Çeşitleri

Stres çeşitleri nelerdir?

Stresin kendi içerisinde çeşitleri vardır. Bu birçok nedene bağlı olarak değişebilir. Bu nedenle içinde bulunduğunuz duruma göre, sizde stres yaratan etmenlere göre yaşadığınız stresin çeşidi belirlenir. Çeşitlerinin neler olduğuna bakacak olursak bunlar;

  • Akut stres
  • Episodik akut stres
  • Kronik stres

olarak sıralanabilir.

Akut Stres

En yaygın görülen türü kısa sürelidir. Belirtileri içinde bulunduğunuz anda yoğun olarak hissetseniz de hızlıca kontrol altına alınır. Gündelik hayatımızda yaşadığımız baskıların ve olayların sebep olduğu stres türüdür.

Episodik Akut Stres

Akut stres durumunun sürekli yaşanması durumudur. Kişinin devamlı olarak gergin, öfkeli ve telaşlı hissetmesine neden olur. Bu yüzden çevresindeki insanlarla ilişkileri kötüleşir. Kalp hastalıklarına yatkındırlar. Ancak stresle başa çıkma yollarını bulduğunuzda önleyebilirsiniz. Aksi halde kontrol altına almadığınız takdirde kronik strese dönüşür.

Kronik Stres

Son derece tehlikeli ve yıpratıcı olan bu stres türü kişinin eziyet çektiği bir süreç yaşatır. Kişinin işlevselliği azalmak ile fiziksel ve psikolojik olarak yorgun hissetmesine yol açar. Zihinden atılamayan ve kişiyi derinden etkileyen bazı deneyimle ya da çocukluk döneminde yaşanılan bir travma kronik stresin nedenleri arasındadır. Ayrıca kişilerin bu duruma alışması kronik stresin en tehlikeli yanıdır. Tedavisinde profesyonel bir yardım almak önemlidir. Çünkü göz ardı edilerek tedavi edilmemesi durumunda kişilerde kalp krizi, felç, intihar hatta kanser gibi büyük çapta sorunlara neden olmaktadır. Bu saydıklarımız sizi endişelendirebilir ancak neyse ki çokça stresle başa çıkma yolları mevcuttur.

Stresin Nedenleri

Stres nedeni kişiye göre değişiklik gösterdiğinden dolayı günlük hayatta birçok faktörün strese yol açması mümkün. Kimine göre basit görünen olaylar başkası için strese neden olabilir. Stresin kaynağı genellikle çevreseldir. Kişinin yaşadığı sağlık problemi, taşınmak gibi günlük hayatındaki değişiklikler stres kaynağı olmaktadır. Ancak kişisel kaynaklar da en az çevresel faktörler kadar strese sebep olur.

Stres nedenleri nedir?

Algılama biçimimiz, zihinsel sürecimiz ve olaylara bakış açımız stres düzeyimizi etkiler. Strese karşı tutumumuz önemlidir. Çünkü bazı durumlarda stres kaynağımız kendimiz olabiliriz. Bu sebeple stresle başa çıkma yollarından önce ona neden olabilecek faktörleri incelememiz yararlı olacaktır. Stresin nedenleri;

  • Bir iş kaybı
  • Boşanma
  • Finansal sorumluluklarda artış
  • Yeni bir eve taşınmak
  • Aile ve çevre baskılarının fazlalığı
  • “Ya hep ya hiç” düşünce yapısı
  • Irkçılığa maruz kalmak
  • Sevilen birinin ölümü
  • Kadınlar için hamilelik ve doğum dönemi,
  • Tecavüz veya şiddet, doğal afet, hırsızlık gibi travmatik bir olay
  • Evlenmek
  • Eş ve çocuklara karşı beklentileri karşılama çabası
  • Karamsar ruh hali
  • Kişinin kendisinden beklentisinin üst seviyede olması, mükemmeliyetçilik
  • Yaşlı veya hasta bir aile üyesine bakmak
  • Kronik hastalık veya yaralanma
  • Öfkeli ya da kederli içsel konuşmalar
  • Okul sınavları ve iş mülakat süreçleri
  • Katı düşünme, esnek olamama durumu

olarak sıralanabilir. Listeden de anlaşılacağı üzere strese neden olan birçok etmen vardır. Bireylerin kendilerini bu etmenlerden uzak tutmaya çalışması gerekmektedir.

Stres Belirtileri Nelerdir?

Peki kendinizin ya da çevrenizdeki bir kişinin stresli olduğunu nasıl anlayabilirsiniz? Stres belirtileri fiziksel, zihinsel sosyal ve duygusal belirtiler olarak dörde ayrılır. Bu belirtilerden birini ya da birkaçını gözlemlediğinizde bir uzmana danışarak tanı konulması ve yardım almanız daha sağlıklıdır. Doktorunuz stresle başa çıkma yolları hakkında sizleri en doğru şekilde yönlendirecektir.

  • Fiziksel belirtiler: Uyku düzensizliği, diş gıcırdatma, çene kasılması, kas ağrıları, enerji kaybı, aşırı terleme, kabızlık ve ishal, yorgunluk, yüksek tansiyon ve kalp krizi olarak ortaya çıkar.
  • Zihinsel belirtiler: Konsantrasyon eksikliği, hafızanın zayıflaması, karar vermede güçlük çekmek, unutkanlık, iş kalitesinde düşüş ve hata yapmada artış göze çarpmaktadır.
  • Sosyal belirtiler: İnsanlarda hata bulma eğilimi ve başkalarını suçlamak, insanlara duyulan güvensizlik, fazla savunmacı tutumlar, randevulara gitmemek, çevreye küs kalmak ve rencide edici konuşmalar gibi belirtilerle sosyal yaşantınızı olumsuz etkiler.
  • Duygusal belirtiler: Öfke patlamaları, kaygı ve endişe, saldırganlık, gerginlik ve asabilik, depresyon ve çabuk ağlama, hızlı ruhsal değişimler, düşmanlık ise stresin duygusal etkilerindendir.

Stresin Neden Olduğu Hastalıklar

Vücudumuz oldukça dayanıklıdır. Ancak duygusal, fiziksel, sosyal ve zihinsel yönden bu kadar yükün altında kalması sağlığımızın olumsuz etkilemesini kaçınılmaz hale getirir. Stresin neden olduğu hastalıklar şöyle sıralanabilir;

  • Çeşitli kalp hastalıkları
  • Üreme sorunları
  • Uyku sorunları yaşanması
  • Depresyon ve anksiyete bozukluğu
  • Bağışıklık sistemi hastalıkları
  • Egzama gibi cilt sorunları
  • Zihinsel sorunlar ve hafıza problemleri (Demans, Alzheimer)
  • Kilo artışı veya sağlıksız kilo kaybı
  • Sindirim sistemi problemleri (ülser, mide ağrısı, gastrit)
  • Her türlü ağrı

Anlaşıldığı üzere birçok hastalığı da beraberinde getiren bu duygu durumunu, kendimizden uzak tutmak her anlamda sağlığımıza iyi gelecektir.

Stresle Başa Çıkma Yolları ve Stres Yönetimi

Bazen stresle mücadele etmek imkânsız gibi görünebilir. Ancak her sorun kendi içinde çözümü de barındırır. Bu sebeple stresle başa çıkma yollarını aslında bizi strese sokan durumları ele alarak bulabiliriz. İş ve aile yaşantınızdaki sorumluluklar, faturalar, geçim kaygısı, yoğun çalışma saatleri ve daha fazlası işin içinden çıkılmaz bir hal almıştır. Ama düşündüğünüzün aksine aslında hayatınız sizin kontrolünüzdedir. Hayatımızı kontrol altında tuttuğumuz oranda stresimizi yönetebileceğimiz gerçeğini unutmadıkça işimiz çok daha kolaydır.

stres yönetimi nasıl yapılır?

Stres yönetimi bize dair her şeyi kapsar; düşüncelerimiz, duygularımız, problemlerle başa çıkma şeklimiz ve yaşam tarzımız. Hayatımızda bizi strese sokacak ne kadar çok unsur olsa da baskıyı hafifletmek ve kontrolü yeniden ele almamız için her zaman atabileceğiniz adımlar vardır. Kendimizi stresle başa çıkma yolları konusunda eğitmeli ve yaşam kalitemizi arttırmalıyız.

Stres Yönetimi İçin İpuçları

1. Yaşamınızdaki Stres Kaynaklarını Tanımlayın

  • Olaylara karşı tutumumuza, alışkanlıklarımıza ve bahanelerimize yakından bakmak gerçek stres kaynaklarımızı tanımlamakta bize yardımcı olacaktır: Göründüğü kadar basit olmasa da ilk olarak hayatımızdaki stres kaynaklarını tanımlayarak başlamalıyız. Boşanma, taşınma ve iş değişikliği gibi ana stres kaynaklarını tanımlamak daha kolaydır. Ancak bunun aksine kronik stres kaynaklarını belirlemek daha zor olabilir. Duygu, düşünce ve davranışlarımızı objektif bir şekilde mercek altına alarak ve stres oluşurken veya sürerken oynadığımız rolün sorumluluğunu kabul ederek onu kontrol edebiliriz.
  • Stres günlüğü oluşturun: Stres günlüğü tutmak, düzenli olarak yaşadığımız stresleri ve onlarla başa çıkma şeklimi tanımlamanızda yararlı olur. Gün içerisinde stresli hissettiğimiz her zamanı kayıt altında tutmak ortak temaları ve kalıpları görmenizi sağlar. Bizi neyin strese soktuğuna emin olmasak bile duygusal ve fiziksel edinimlerimizi, davranışlarımızı not etmeli ve iyi hissetmek için nasıl bir yol izlediğimizi de belirmeliyiz.

2. Dört Temel Prensip ile Stresinizi Yönetin

Önlemek, Değiştirmek, Uyum Sağlamak ve Kabul Etmek

Stresle başa çıkma yollarının temelinde; öngörülebilir stres faktörleri söz konusu olduğunda, durumu ya da bu duruma gösterdiğimiz tepkimizi değiştirmemiz yatar. Bizi strese sokacak herhangi bir olay karşısında hangi seçeneği seçeceğimize karar verirken bu 4 prensibi düşünmek yararlı olacaktır: Önlemek, değiştirmek, uyarlamak veya kabul etmek.

Önlemek:

Öncelikle insanlara “Hayır” demeyi öğrenin. Sınırlarımızı bilmeli ve profesyonel veya kişisel hayatımızda üstesinden gelebileceğimizden fazlasını yüklenmenin bize zarar vereceğini göz ardı etmemeliyiz. Yapacaklarımızı listelemek ve bizi endişelendiren konuları kontrol altına almak da stresten uzak durmamızı sağlayacaktır.

Değiştirmek:

Stresli bir durumu önleyemiyor olsak da onu değiştirmeye çalışabiliriz. Bu anlamda çalışma şeklimizi ya da iletişim kurma yöntemlerimizi değiştirerek başlayabiliriz.

Uyum Sağlamak:

Değiştiremediğimiz stres faktörlerinde uyum sağlamak akıllıca bir yöntem olacaktır. Beklentilerimizi ve tutumlarımızı değiştirerek bunu başarabiliriz. Ayrıca bazı küçük adımlarla büyük gelişmeler kat edebiliriz. Bunları şöyle sıralayabiliriz:

  • Mevcut problemlere bakış açımızı değiştirerek bakmak,
  • Büyük resmi görerek uzun vadeli düşünmek,
  • Kendimizden çok fazla şey beklemek yerine yaptıklarımızı yapacaklarımızın teminatı olarak değerlendirmek,
  • Moralimiz bozulduğunda kendimizi iyi yönlerimiz ile motive etmek şeklindedir.

Kabul Etmek:

Stresle başa çıkma yollarından en zoru olarak değerlendirebiliriz. Çünkü ciddi bir hastalık, sevdiğimiz birinin ölümü gibi stres unsurlarını önleyemez ve değiştiremeyiz. Ancak bu tarz durumlar içinde stresle baş etmenin en etkili yolu kabul etmektir. Bizim için zordur ama yine de uzun vadede baktığımızda kendimiz için en iyisinin durumu kabullenmek olduğunu görürüz.

Stresin Tedavisi

stres tedavisi

Stresimizin tedavisi, stresin kaynağına ve gösterdiğimiz belirtilerin şiddetine bağlı olarak önemli ölçüde değişecektir. Bununla birlikte tedavinin basit rahatlama seanslarından hastaneye yatarak tedaviye kadar uzanması söz konudur. Konusunda uzman bir doktor tarafından stres sebebimizin doğru şekilde tanımlamasının yapılması gerekir. Belirtilerimizin tıbbi sebepleri ortadan kaldırıldıktan sonra aşağıda önerilen yöntemlerden faydalanarak stres tedavinize başlayabiliriz:

  • Sosyal aktivitelerde aktif olmak
  • Aşırı miktarda alkol ve kafein tüketmemek
  • Dengeli ve sağlıklı beslenmek
  • Nefes teknikleri uygulamak
  • Düzenli olarak spor veya kısa süreli egzersizler yapmak
  • Uyku düzeni oluşturmak
  • Stres kaynaklarını ortadan kaldırmak veya uyum sağlamaya çalışmak
  • Güvenilir kişiler ile sorunları paylaşmak
  • Meditasyon derslerine gitmek
  • Stresi oluşturan faktörleri tanımlamak
  • Psikolojik destek almak
  • Hobiler oluşturmak ve bunlara zaman ayırmak olarak sıralanabilmektedir.

Bu kapsamda siz de stresin sizi ele geçirmesine izin vermek yerine içinde bulunduğunuz durumları analiz etmekle yola çıkabilirsiniz. Öncellikle kendinize karşı dürüst olmalısınız. Daha sonra ne kadar zorlayıcı ve yıpratıcı olsa da bu stres kaynaklarına doğru müdahalede bulunmalısınız. Bu süreçte kesinlikle profesyonel destek almaktan korkmayın. Unutmayın ki sosyal bir canlı olarak insanlar birbirlerine temas ettikleri alanlarda daha başarılı ve uyumlu hale gelebilirler.