Varikosel

Pek çok erkeğin yakalanma olasılığının bulunduğu bu hastalığı insanlar çoğu zaman görmezden geliyor. Hatta bazı hastalar farkında bile olmayabiliyor. İnsanların bu konuda bilinçlenmesi ve yol yakınken hastalıktan kurtulması için ‘Varikosel nedir?’ sorusunu cevaplamaya başlıyoruz.

Testis torbasında bulunan damarların şişmiş halde olmasına denir. Bu hastalığın her yaşta görülme ihtimali vardır ve her zaman belirti de göstermez. Fakat bazı durumlarda acı, testislerin birinde ağırlık hissi ya da şişlik gibi problemler olabilir. Ayrıca hastalıklı testis diğer testise nazaran daha büyük görünür. Bazı hastalarda infertiliteye halk ağzıyla kısırlığa yol açtığı için herhangi bir belirti göstermesi halinde sağlık kuruluşlarında muayene olunmalıdır. Doktorların uyguladığı muayene sonucu varikosel tanısı konulsa dahi bazen ultrason kontrolü de istenmektedir. Bu tanıya sahip kişilere genel olarak tedavi gerekmez.

Genellikle kendi formu dışında başka belirti ya da semptom meydana getirmez. Ara sıra ağrıya sebep olur. Ağrı hafif bir sancıdan şiddetli bir acıya kadar çoğalan bir yelpaze üzerinde hissedilmektedir. Özellikle uzun vakitler ayakta durmak ve fiziksel efor harcamak ağrının artmasına neden olur. Sabahtan akşama kadar oluşan ağrı seviyesinde yükselmeler olmaktadır. Hastalar sırt üstü uzandıklarında ağrıları azalır ve rahatlamış olurlar.

Varikosel Nedir?

Varikosel Erkeklerde testisleri muhafaza eden gevşek erbezi torbalarında, bir diğer deyişle skrotumda bulunan toplardamarların şişerek büyümesi ve genişlemesi halinin tıptaki terimidir. Bu hastalık, bacaklarda görülen varisli damarlar ile benzer özelliklere sahiptir. Vakaların büyük oranına bakılarak genelde sol testiste görülmekte ve testislerin üst kısmında oluşmaktadır. Hastalar uzanmış pozisyondayken kendilerinde gözle görülür bir belirti olup olmadığını anlamayabilir. Ancak ayağa kalktıklarında gözle görülür bir biçimde belirginleşebilir.

Birçok varikosel zaman içerisinde gelişerek kendisini belli eder. Fakat çoğu vakanın teşhis edilmesi oldukça kolaydır. Ayrıca bu vakaların büyük bir çoğunluğunda tedaviye gerek duyulmamaktadır. Yalnızca semptomlara sebep olursa tedavi uygulanabilir ve tercih edilen yöntem genellikle cerrahi müdahaledir.

Bu Hastalık Erkeklerin %10 ile %15’i Arasında Görülür

Varikosel Çok fazla yaygın olan bu tıbbi durum özellikle genç erkekleri etkiler. Bu hastalık erkeklerin %10 ile %15’i arasında görülmektedir. Ayrıca düşük sperm üretimi ile sperm kalitesinin oluşmasına sebep olan en büyük faktörlerden biridir. Tabii bununla beraber tüm vakaların sperm üretimini kötü etkilemediğini belirtelim. Bu rahatsızlık, kısır yapma ihtimalinin yanı sıra testislerin düzgün bir şekilde gelişmemesine ya da büzülmesine neden olur. Etkilenen testisin büzülmesine tıp dilinde ise atrofisi denir.

İnsan bedeninde testislerin büyük bir parçası sperm üreten tübüllerden oluşur. Eğer testisler varikosel durumu yüzünden hasar alırsa küçülür ve yumuşar. Bu büzülmenin tam anlamıyla neden yaşandığı bilinmese de problemli valflar sebebiyle kanın damarlarda toplandığı, bunun da damar içerisindeki tansiyonu yükselterek etraftaki dokuların hasar yaratacak toksinlere uğramasına neden olduğu söylenmektedir.

Varikosel Nasıl Anlaşılır?

Varikosel Gün geçtikçe hastalarda varikosel daha belirgin hale dönüşür. Pek çok vakada içi plastik boru veya solucanla dolu bir torba gibi olduğu ifade edilir. Neredeyse her defasında sol testiste olmak üzere şişmeye sebep olur. Fakat semptom göstermeyen hali, doğurganlık değerlendirmesi ya da rutin bir fizik muayenesinde tespit edilmezse fark edilmemektedir.

Ancak testis torbasında ağrı ya da şişlik hisseden, erbezi torbasında kitle olduğunu düşünen, testislerinin boyutlarında farklılık gören ya da çocuk sahibi olması hakkında problemleri olan bireylerin kesinlikle hekime gitmesi gereklidir. Çünkü skrotal kitlelere ya da testiküler ağrılara sebep olan pek çok tıbbi olay vardır. Bunların bazılarında ise acil tedavi uygulanır.

Eğer testiste oluşan şişlik hastada ağrı yapıyorsa reçete olarak ağrı kesici ilaç yazılmaktadır. Varikosel hastalığına sahip kişiler, acıyı azaltmak için testis torbasını destekleyecek dar iç çamaşırları tercih etmelidir. Bazı hastalarda ise şişen damarlara kan akışının engellenmesi için tedavi amaçlı ameliyat yapılmaktadır.

Varikosel Dereceleri

Varikosel Hekim, hastanın testisinin üzerine dokunulduğunda solucan torbası hissi veren ve hassas olmayan herhangi bir kitleyi meydana çıkaran bir fizik muayenede bulunacaktır. Eğer kitle yeteri kadar büyükse, hasta ya da hekim bu kitleyi hemen hissedecektir. Fakat kitle hissedilecek kadar büyük değilse hekim hastanın ayağa kalkmasını, derin bir nefes almasını, ağız ile burnunu kapatıp ıkınarak zorla nefesi dışarı atmasını isteyebilir. Buna tıp dilinde Valsalva manevrası denir. Ayrıca bu yöntem gereğinden fazla genişlemiş damarların hissedilmesine katkı sağlar.

Bu manevra ile muayene sırasında varikosel dereceleri şiddetine göre üç farklı sınıftan oluşmaktadır.

  • 1. Derece: Hastayı ayakta muayene ederken herhangi bir belirtinin görülmemesi fakat Valsalva manevrası uygularken elle tespit edilmesidir.
  • 2. Derece: Hastayı ayakta muayene erken gözle az bir derecede anlaşılması ve Valsalva manevrası ile damarların belirgin hale gelmesidir.
  • 3. Derece: Hastanın ayakta muayenesi sürerken Valsalva manevrasını uygulamaya gerek kalmadan damarların gözle görülür bir biçimde belirgin olmasıdır. Hastalığın en ağır tipi budur.

Eğer fiziksel muayene yapmak yeterli gelmiyorsa hekim, skrotuma yani testis torbasına ultrason testi yapmak isteyebilir. Ultrason kontrolü sırasında vücudun iç bölgelerinin fotoğraflarının çekilmesi için ses dalgaları kullanılmaktadır. Bu kontrol varikosel hastalığını ya da belirtilere neden olabilecek tümör gibi durumları elemek için oldukça yararlıdır.

Varikosel Belirtileri Nelerdir?

Varikosel Pek çok hasta belirti yaşamaz ve asemptomatik durumdadır. Fakat bazı durumlarda şu gibi belirtiler görülmektedir:

  • Çoğunlukla ayakta iken fark edilen ve uzanmanın ardından rahatlayan donuk ve acı verici testis ağrısı yaşamaktır. En yaygın olan semptom budur.
  • Testis torbasındaki ısının yavaş bir şekilde artmasından kaynaklanan hücre kütlesinde azalma görülmesidir. Bunun yanında sol testiste küçülme olmasıdır.
  • Doğurganlığın azalması ya da kısırlık yaşamaktır.

Genel anlamda varikosel belirtileri yukarıda açıkladığımız şekildedir. Bu hastalık, damarların anatomik yapısı yüzünden daha çok sol testiste oluşur. Fakat %33’ü gibi bir oranda hastaların iki tarafında da bulunabilmektedir. Yalnızca sağında oluşan kişilerde daha büyük damarlarda yaşanan problemlere bağlı ortaya çıkabileceği için bu konuya dikkat edilmelidir. Genellikle kısırlık (infertilite) yaşayan erkeklerde bu hastalığa rastlanır. Primer infertiliteye sahip bireylerin yaklaşık olarak %40’ında görülmektedir. Sekonder infertilitede ise bu oran %75’den %81’ e kadar ulaşır.

Bu hastalıkta yani varikosel olan erkeklerin neredeyse %75’i kısırlık tehlikesi yaşamamaktadır. Ayrıca %80’inin sperm değerlendirmesi normaldir. Doğurgan olmayan çiftlerde yapılan araştırmalarda sperm değerleri dengesiz olan bireylerde bu hastalığa sahip olma oranının daha yüksek olduğu ortaya çıkmıştır.

Varikosel Neden Olur?

Varikosel Tıp alanında çalışma yapan uzmanlar bu hastalığın tam olarak neden ortaya çıktığına dair kesin bir sonuç bulamamışlardır. Fakat yine de belli başlı ihtimallere ulaşmışlardır. O halde gelin, bu ihtimallere göre ‘Varikosel neden olur?’ hep beraber inceleyelim.

Testislerde kan dolaşımının yaşandığı spermatik kordda kan akışı ile ilgili bir problemden dolayı bu hastalığın oluştuğu düşünülmektedir. Tıp uzmanları, spermatik kordda bulunan damarların içerisindeki akışı test eden valflerin düzgün kan akışını engellediği zamanlarda kanın geride toplandığını söylemiştir. Ayrıca bu durumun damarlarda genişlemeye sebep olduğu fikrini ortaya atmışlardır. Kanın geriye toplanması, testislere zarar vermenin yanı sıra erkek doğurganlığının da düşüşüne neden olur.

Genel olarak varikosel erkeklerin ergenlik dönemlerinde kendini gösterir. Normal koşullarda sol testisin sağ testise nazaran daha aşağıda görünmesi sebebiyle sol testisteki damarın üzerinde oluştuğu analiz edilmiştir. Hastalık %90 gibi bir oranla sol testiste oluşur. Geri kalan %10’luk kısımda da sağ testiste görülmektedir.

Varikosel Tedavisine Hangi Bölüm Bakar?

Varikosel Bu testis hastalığının tanısı genellikle kolay konulur. Teşhis edilmesi için üroloji bölümünde görev alan doktorlara başvurmak gerekir. Varikosel tedavisi için ürologlar hastaların şikâyetlerini dinler ve detaylı bir şekilde tıbbi geçmişini sorar. Tanının doğruluğu için ilgili hekim tarafından fizik muayene yapılması şarttır. Üroloji uzmanları muayene sırasında dış genital organları dikkatlice kontrol eder. Aynı zamanda testis torbasındaki damarlarda şişlik olup olmadığına bakar.

Ayrıca bu kısımdaki damarların düğümlenmesi ciddi problemlerin önünü açabileceği için muayene esnasında bu yapılar da gözden geçirilmektedir. Ayaktayken testis torbasında bulunan damarlar çok daha rahat bir şekilde hissedilmektedir. Bu sebeple doktor incelemeyi ayakta yapar. Muayene anında doktor, hastanın ıkınmasını veya öksürmesini ister. Bu şekilde hastada varikosel var ise ne derecede olduğu anlaşılmaktadır. Bu hastalığın iki testiste birden görülme olasılığı olduğu için mutlaka iki testis de muayene edilmelidir.

Bunun yanında testis boyutları karşılaştırılmaktadır. Genellikle hastalığın yaşandığı testis torbası daha küçük görünür. Sadece sağ tarafta hastalığın bulunması az görülen bir durumdur. Çok nadir olmasıyla beraber bu hastalık böbrekte oluşan bir tümör sebebiyle yalnızca sağda meydana gelebilmektedir. Doktorun bu durumda hastaya böbrek ultrasonu da yapması gerekir.

Varikosel Tedavisi

Varikosel Her birey için tedavi gerekli olmayabilir. Bu hastalığa sahip olan pek çok erkek, herhangi bir tedavi olmadan baba olabilmektedir. Varikosel tedavisi daha çok sperm kalitesinin iyileşmesine neden olur. Bununla birlikte tedavi görmemiş kişinin sperm kalitesinin zaman geçtikçe düşmesine sebep olup olmadığına dair net bir bilgi yoktur. Erkek kısırlığı halinde tedavi kısırlığı iyileştirebilmektedir. Ayrıca in vitro fertilizasyon (IVF) gibi teknikler uygulanacaksa sperm kalitesinde artış görülebilmektedir.

Ergenlik çağında olan genç erkeklerin testis boyutlarında büyük bir farklılık olması halinde ameliyat yapılmaktadır. İki türlü tedavi seçeneği bulunmaktadır. Biri cerrahi ligasyon (damarın bağlanması) diğeri de perkütan venöz embolizasyon yani damar tıkanmasıdır. Yapılan bazı araştırmalara göre varikosel ameliyatından sonra sperm değerlerinde (3 ile 6 ay içerisinde) artış görülmüştür. Aynı zamanda kısırlığın giderilmesini sağlamıştır.

Beslenme şeklinin, bu hastalığın oluşumuyla ya da tedavisiyle ilgisi yoktur. Yalnızca kronik kabızlık yaşayan kişiler, kabızlığı azaltmak için lifli ya da zeytinyağlı beslenme sayesinde dolaylı yoldan yarar görür. Bu nedenle hastalığın bitkisel bir tedavisinin olmadığı tıp uzmanları tarafından ifade edilmiştir.

Varikosel Tedavisinde Cerrahi Müdahale

Varikosel Hasta şiddetli ağrı yaşıyorsa cerrahi ligasyon tedavisi uygulanır. Genel olarak donuk şekilde ve acı veren sol testis ağrısına sebep olur. Hasta bu ağrıyı ayaktayken hisseder ve çoğu zaman uzandığında ağrısı kaybolur. 21 yaş ve altı erkeklerde tedavi öncesi testislerde küçülme yaşanıp yaşanmadığı kontrol edilmektedir. Ergenlik dönemindeki bireylerde sperm analizi yapılmaktadır. Eğer testiste küçülme veya sperm analizinde olağandışı değerler varsa bu iki tedavi türünden biri uygulanır. Ameliyat sonrası küçülmüş testis diğerinin boyutuna erişir ve kısırlık ortadan kalkar.

Muayene ile ortaya çıkmayan fakat ultrasonla görünen varikosel yaşandığında cerrahi veya venöz embolizasyon uygulanmamaktadır. Çünkü sperm değerlerinde belli bir düzelme sağlamayacaktır. Bunun dışında hastanın sperm değerleri normalse 1-2 yılda bir sperm analizi yeniden yapılması ve durumu kontrol edilmesi gerekir. Kısırlığın önüne geçmek için yetişkin ve yaşlı erkeklerin 2 yılda bir sperm tahlili yaptırması gerekir. Çocuk sahibi olmak istemeyenler testisteki ağrıları gidermek için testisi destekleyen iç çamaşırları kullanır.